Bir dilci olarak, hem de işini seven bir dilci olarak olayın hangi tarafında durmalıyım, nasıl bir bakış ile yazmalıyım kestiremiyorum. Bildiğiniz üzere küreselleşmenin de etkisiyle ülkemiz ve gelişmekte olan pek çok ülke Batı’nın dil ve kültür heyelanlarına maruz kalarak kendi dil ve değerlerinden çok şey yitirmiştir – ya da kimilerine göre çok şey kazanmıştır…
Buna karşı konulması gerektiğini düşünen bilinçli dil kullanıcıları ise acil önlemler alma yoluna gitmiş ve gönüllü organizasyonlar, dernekler kurup kongre, konferans, bildiri gibi etkinliklerde dildeki kirlenmenin yollarını aramaya koyulmuşlardır. Ülkemizde de benzer çalışmalar Türk Dil Kurumu başta olmak üzere birçok kurum ve organizasyon tarafından yürütülmekte, dilde bozulmanın önüne geçme ve yabancı sözcükler yerine Türkçe alternatifleri araştırılarak kullanımları teşvik edilmektedir.
Buraya kadar her şey gayet güzel ve dilin öneminin farkında olan her insanı cezp eder nitelikte ilerliyor. Ancak sizlerle bugün Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde düzenlenen 24. Dilbilim Kurultayı izlenimlerinden söz etmek ve bu vesileyle de biraz dertleşmek istiyorum.
Kurultay’daki yabancı diller üzerine yapılmış çalışmaları ve bildirileri dinlemek üzere erken saatlerde yola koyularak salona ulaştım. Yapılacak tüm sunum ve konuşmalar Türkçe ve hatta temiz, öz Türkçe ile yapılacaktı… İlk oturumda “ikidillilerin metin edinçlerinin çeviri edimlerine etkisi” başlıklı bir bildiriyi dinledim ve var gücümle neler olup bittiğini anlamaya çalıştım. 15 yılın üzerinde yabancı dillerle uğraşan birisi olarak kendi dilinde yapılan bir sunumu anlamakta (büyük ölçüde kullanılan terminolojiden dolayı) bu denli zorlanmış olmak doğrusu epey canımı sıktı. Konuşmaları dinledikçe kendimi sorgulamaktan vazgeçip biraz da öz Türkçe kullanma kaygısıyla şekilden şekle giren sunucuları sorgulamaya başladım. “Yazar yönelimli örtükleştirme, boyut ortaçlarının eşdizimsel yönelimleri, tanıtlama belirticilerinin işlevsellikleri, çıplak nesneler ve taşıma, derlemde çeviriyazı ölçünleştirmesi ve edinç, üstsöylem derlemlerine edimbilimsel bir bakış” gibi saymakla bitiremeyeceğim pek çok ifade içerisinde kendi dilimde sunulan çalışmalarını tam olarak anlayamamanın sancısıyla koltuğumda kıvranıyordum ki arka sıralardan yaşlıca bir hoca söz istedi. Yakındığı konu terminolojiydi elbette… Ancak düşündüğünüz gibi değil belki de; değerli hocam kullanılan dili pek bir kirli bulmuşlar ki bazı düzeltmelerde bulunmak istiyorlarmış… İngilizce’nin yapısal özellikleriyle ilgili bir konuşmada geçen “substitution” kelimesi hocamın hiç de hoşuna gitmemiş mesela. Üstelik bu kelime yalnızca parantez içerisinde ve Türkçe karşılık olarak seçilen “yer değiştirme” ifadesinin yanında kullanılmıştı. Asıl şaşırdığım konu ise söz konusu hocamızın “yer değiştirme” yerine “değiştiri” ifadesinin kullanılması gerektiğini ve böylece dilimizin de tek bir sözcük ile İngilizce karşılığını ifade edebileceğini savunmasıydı.
İhtimal dâhilindedir ki bir kısım tarafından dilbilimsel terminolojide yetersizlikle itham edileceğim satırlarım okunurken ve bilgisizlik sebebiyle yaşanmış bir yetersizliğin izleri olacak cümlelerim onlar için. Saygıyla karşılayacağım elbette ve başta da dediğim gibi neresinde duracağımı bilemediğim bir konudaki tecrübemi aktardıktan sonra sizlere yönelteceğim sorumu yeniden: Bu mudur dilde arındırılmışlık ve anlayamadığım bir Türkçe (özellikle de bilimsel alanda) ne kadar mutlu edebilir ki beni temizliğiyle..?
Kaynak:
Öz Türkçe mi? Biraz düşüneyim…
